Retrospektif Teknikleri: Start‑Stop‑Continue, 4L, Starfish

Teknik seçimi neden önemli?

Retrospektif tekniği seçmek, “hangi şablon daha havalı?” seçmek değil. Takımın o anki ihtiyacına göre doğru soruyu sormak demek. Bazı Sprint’lerde ekip hız ister; bazı Sprint’lerde gerginlik vardır ve dili yumuşatmak gerekir; bazen de ortada bir sorun vardır ama nereden tutulacağını kimse tam bilemez. Teknik dediğimiz şey, konuşmayı doğru raya oturtan bir çerçevedir.

Bu sayfada en çok kullanılan üç tekniği (Start-Stop-Continue, 4L, Starfish) hem “ne zaman seçilir?” hem de “çıktı nasıl aksiyona çevrilir?” tarafıyla anlatıyorum. Hepsi sahada çalışan, basit ama güçlü formatlar.

1) Start‑Stop‑Continue

Start-Stop-Continue, retrospektifin “hızlı ve net” versiyonudur. Zaman kısıtlıysa, ekip çok dağılıyorsa ya da “bugün bir şeyleri toparlayıp çıkalım” diyorsanız ilk tercihlerden biri.

Bu tekniğin güzelliği şurada: konuşmayı doğrudan davranışlara bağlar. Ürünle ilgili tartışmaya kaymadan, takımın çalışma alışkanlıklarına odaklanmanızı kolaylaştırır.

Ne zaman iyi çalışır?

• Retronuz 30–45 dakika civarındaysa
• Takım “uzun uzun konuşuyor ama bir şey seçemiyor” durumundaysa
• Süreçte küçük ama etkili düzeltmeler arıyorsanız
• Yeni bir takımda temel çalışma alışkanlıklarını oturtmak istiyorsanız

Nasıl uygulanır?

Gerçek hayat örneği: PR’lar birikiyor ise Start: “Her gün 16:30’da 15 dakikalık PR review mini‑slotu açalım.”

Stop: “Gün bitimine 5 dakika kala büyük PR açmayı bırakalım.”

Continue: “Pair programming yaptığımız kritik işlerde hata oranı düştü, devam edelim.”

Önemli nokta: listeyi yapmak değil, içinden 1–2 şeyi seçip Sprint’e taşımaktır.

• Start (Başlayalım) — başlamamız gereken yeni davranışlar
• Stop (Bırakalım) — bizi yoran, bozan, sonuç üretmeyen alışkanlıklar
• Continue (Devam edelim) — işe yarayan pratikler

Aksiyona çevirirken küçük bir kural

“İletişimi artıracağız” değil, “Her gün 10 dakikalık senkron slotu koyuyoruz, sahibi X, iki hafta deniyoruz” gibi.

• Ne yapacağız?
• Kim sahip?
• Ne zaman deneyeceğiz?
• Başarıyı nasıl anlayacağız?

2) 4L (Liked, Learned, Lacked, Longed for)

4L, retroların duygusal tonunu yumuşatmakta gerçekten iyidir. Bazı Sprint’lerde ekip yorgun olur, moral düşer, herkesin dili sertleşir. “Stop” gibi keskin başlıklar o an ters tepebilir.

4L konuşmayı daha dengeli ve insani bir dile taşır.

Ne zaman iyi çalışır?

• Sprint zor geçtiyse, ekip yorulduysa
• Takım içinde gerginlik varsa
• Yeni lider/süreç/düzen değişimleri yaşandıysa
• “Herkes eleştiriyor ama kimse çözüm konuşmuyor” durumundaysanız

Nasıl uygulanır?

Örnek: Liked: “Stakeholder’la haftalık demo yaptığımızda scope sürprizi azaldı.”

Learned: “Acceptance Criteria yazmadan işe başlamak tekrar iş üretiyor.”

Lacked: “Test ortamı sık sık çöktüğü için doğrulama yapamadık.”

Longed for: “Daha fazla odaklanma zamanı; gün içi bölünmeler çok arttı.”

• Liked — iyi gidenler
• Learned — öğrendiklerimiz
• Lacked — eksik kalanlar
• Longed for — daha fazlasını istediğimiz

Aksiyona çevirmenin pratik yolu

“Bu Sprint’te en çok acıtan şey hangisi ve bunu azaltmak için elimizdeki en küçük hamle ne?” sorusu ekipleri gerçekçi bir deneye getirir.

Genelde Lacked ve Longed for maddeleri aksiyon için en iyi adaydır.

3) Starfish (Start / More / Continue / Less / Stop)

Starfish, retrospektifte daha geniş bir perspektif isteyenler için güçlü bir tekniktir. Start‑Stop‑Continue’nun daha detaylı hâli gibi düşünebilirsin.

Bu teknik “daha fazla / daha az” seçenekleri verir ve konuşmayı daha gerçekçi yapar.

Ne zaman iyi çalışır?

• Takımda birçok konu var ama hangisine nasıl yaklaşılacağı belirsizse
• Bir pratik işe yarıyor ama fazla yapıldığı için yoruyorsa
• Bir süreç eksik değil ama ayar gerektiriyorsa
• “Detaylı fotoğraf çekelim, sonra seçelim” diyorsanız

Nasıl uygulanır?

Örnek: Start: “Sprint ortasında 10 dakikalık mini‑check yapalım.”

More: “Refinement’ı daha erken yapalım.”

Continue: “Günlükleri kısa tutmak işe yarıyor.”

Less: “Tüm ekiple 1 saatlik detay toplantıları azaltalım.”

Stop: “Aynı konuda üç farklı kanaldan mesaj atmayı bırakalım.”

• Start — Başlayalım
• More — Daha fazla yapalım
• Continue — Devam edelim
• Less — Daha az yapalım
• Stop — Bırakalım

Aksiyon seçimi için altın kural

Kontrolünüzde olmayan şeyleri listelemek bazen rahatlatır ama retroyu orada bitirmeyin. Kontrol alanınıza odaklanınca retro değer üretir.

• Etkisi yüksek mi?
• Kontrolümüzde mi?

Hangi tekniği ne zaman seçmeliyim?

Teknik seçmek kadar önemli olan şey, retrospektifin sonunda “aksiyon seçme disiplini”dir. Aksiyonsuz biterse ekip retroya inancını kaybeder.

• Hızlı toparlanmak için: Start‑Stop‑Continue
• Dili yumuşatmak için: 4L
• Geniş fotoğraf + doz ayarı için: Starfish

Çıktıyı aksiyona çevirmenin en basit yolu

Retrospektifin büyüsü burada: aynı sorunlar konuşulmak yerine, her Sprint küçük bir şey değişmeye başlar.

• En önemli 2 temayı seçin
• Bu temalardan 1–2 aksiyon çıkarın
• Sahip atayın
• Sprint içinde ne zaman deneyeceğinizi yazın
• Bir sonraki retroda ilk 5 dakikada bu aksiyona geri dönün